Filosofie (of phílosophía in het Grieks) betekent letterlijk ‘liefde voor wijsheid’. In het Nederlands noemen we het ook weleens wijsbegeerte.
Het is een studie naar kennis, inzicht en wijsheid. Filosofie is een continue zoektocht naar antwoorden op vragen hoe je moet leven, handelen en denken. Maar bovenal: waarom dat zo is. Filosofie probeert antwoorden te geven op vragen als:
- Wat is waarheid?
- Wat is juist of onjuist?
- Wat betekent bestaan?
- Wat is realiteit?
- Welke vorm van politiek bedrijven is beter?
- Wat is de zin van het leven?
- Wat betekent gelukkig zijn?
Filosofie is een enorm breed onderwerp. Maar één onderdeel keert terug in alle vormen van filosofie: vragen stellen met als doel de basisprincipes van het leven te ontrafelen en te beantwoorden.
Geschiedenis van filosofie
Filosofie is dus een activiteit waar het verkrijgen van kennis, inzicht en wijsheid centraal staat. Wanneer je kijkt naar de geschiedenis van filosofie, is het dus niet zo eenvoudig om aan te geven waar het begon.
Het zit in onze natuur om vragen te stellen. Dat is iets wat hoort bij ons vermogen om te reflecteren op onszelf, onze omgeving en zelfs het leven.
Toen de wereld nog niet zo verbonden was als nu, ontstonden er dus overal eigen stromingen en ideeën. Die ideeën hebben uiteindelijk culturen gevormd waarvan de effecten zelfs vandaag de dag nog merkbaar zijn. Hieronder zie je twee mooie afbeeldingen van de geschiedenis van Westerse filosofie en Oosterse filosofie.
Het is even scrollen, maar het geeft je wel een mooi beeld van de verschillende filosofische stromingen.
Check ook een zelfde soort afbeelding over de Oosterse filosofie: https://superscholar.org/eastern-philosophy/
Welke houding heb ik nodig om te filosoferen?
‘Gewoon een beetje nadenken over het leven toch?’ Het kan zomaar een reactie zijn die je krijgt van mensen als je vraagt wat filosoferen is. Maar met zo’n definitie kom je er iets te makkelijk vanaf. Want als je filosofie serieus neemt is het namelijk veel meer dan dat.
Filosofie vraagt om een andere manier van nadenken dan we in ons dagelijks leven doen. Sterker nog, die manier van denken wordt zelfs niet overal gewaardeerd. Filosoferen vereist kritisch kijken naar het denken van anderen en dat van jezelf.
Eigen standpunten onderuit durven halen
Vooral dat laatste is moeilijker dan het wellicht lijkt. Natuurlijk, je geeft in een discussie met je partner of familie ook wel eens toe dat je verkeerd zat. Maar misschien doe je dat stiekem alleen om de goede vrede te bewaren.
Met filosofie moet je bereid zijn om iets te herzien wat je altijd als waarheid hebt aangenomen en waarvan je écht 100 procent zeker weet dat het waar is. Zelfs als jouw hele carrière of andere belangrijke levenskeuzes gebaseerd zijn op de aanname dat jouw denken klopt.
De waarheid als ultiem doel
Ben je bereid om iemand met een tegengestelde mening te helpen bij het formuleren van zijn argument waarom jij het niet bij het juiste eind hebt, zodat je samen tot een waarheid kunt komen?
Filosoferen doe je niet om iemand te overtuigen van je gelijk. Als je filosofeert zoek je naar een antwoord dat juist is, ongeacht of het jouw mening tegenspreekt.
Het is misschien wel het moeilijkste onderdeel van filosoferen. Het durven onderzoeken van je eigen denken, inclusief de potentiële bijbehorende denkfouten.
Lees ook:
- Value based living: hoe moet leven naar je waarden?
- Ahimsa: dit is wat je moet weten (+ 4 manieren)
- Geitenyoga: dit veranderde mijn mening over deze yogavorm
Waarom kritisch denken goed is
- Je probleemoplossend vermogen verbetert
- Je communiceert beter in woord en geschrift
- Je inlevingsvermogen in andere standpunten vergroot
- Je mentale weerbaarheid vergroot
- Je overtuigingskracht wordt beter
- Je leert beter schrijven en spreken
- Je komt snel tot de kern van een boodschap of probleem
- Nieuwe inzichten leiden mogelijk tot meer zingeving
- Je hypothese worden beter als je onderzoek doet
- Je wordt mogelijk zelfverzekerder in iets niet-weten
Lees meer over lifestyle onderwerpen en zet je brein aan het denken.
Vormen en stromingen binnen filosofie
De wereld van filosofie is ontzettend groot. In de afbeeldingen bovenaan dit artikel kreeg je al een aardig beeld van de omvang van dit onderwerp.
Wil je zelf onderzoek doen naar de vormen en stromingen binnen filosofie? Hieronder vind je een beknopt overzicht met historische periodes, bewegingen en stromingen.
Westerse filosofie
Onder Westerse filosofie verstaan we alle filosofische stromingen die zijn ontstaan vanuit de oudheid. Dan hebben we het over de oude Grieken en de Romeinen, die al duizenden jaren geleden begonnen met het beoefenen van filosofie.
Westerse filosofie kenmerkt zich door de zoektocht naar de waarheid, met de drang om bewijzen te vinden voor zintuigelijke waarnemingen of gedachten en aannames. Daarbij speelt ook ethiek een grote rol, voornamelijk die van het individu.
Bekende oude filosofen uit de Westerse filosofie zijn onder andere:
- Thales van Milete
- Socrates
- Plato
- Aristoteles
Bekende moderne filosofen uit de Westerse samenleving zijn onder andere:
- Kant
- Hegel
- Karl Marx
- Kierkegaard
- Schopenhauer
- Nietzsche
Oosterse filosofie
Oosterse filosofie omvat alle filosofieën die voortkomen uit Azië. Met een duizenden jaren oude geschiedenis in landen als China en India, kan je je voorstellen dat het aantal filosofen en stromingen enorm is.
Soms worden bij Oosterse filosofieën overigens ook Arabische, Perzische, Joodse en Babylonische filosofische stromingen meegeteld.
Veel mensen willen graag het onderscheid weten tussen Westerse en Oosterse filosofie, omdat Westerse filosofie vake gebruikt wordt in onze academische instellingen.
Onderlinge verschillen zijn groot
Maar de verschillen tussen Westerse en Oosterse filosofie zijn net zo groot als afzonderlijke filosofieën binnen Oosterse filosofie. Je kunt je voorstellen dat Arabische filosofie en Chinese filosofie niet veel op elkaar zullen lijken.
Als we dan tóch een verschil met Westerse filosofie moeten aangeven, zou je kunnen zeggen dat Oosterse filosofie meer waarde hecht aan het maatschappelijk belang, sociale verantwoordelijkheid en de connectie tussen mensen, dieren en goden.
Dat terwijl in de Westerse filosofie het individu vaker centraal staat. Ook is er in de Oosterse filosofie een fijnere (of geen) scheidslijn tussen filosofie en religie.
Bekende Oosterse filosofische stromingen zijn:
- Boeddhisme
- Hindoeïsme
- Taoïsme
- Confucianisme
- Vedische filosofie
- Legalisme
Oude / ancient filosofie
Oude filosofie wordt ook wel ‘ancient’ filosofie genoemd. Het zijn stromingen die meer dan 2.000 jaar geleden plaatsvonden.
Pre-Socratische filosofie
Ook voor Socrates waren er al filosofen in het Oude Athene. Het enige probleem is dat filosofie – zo werd het toen nog niet genoemd – pas echt bekend werd sinds de komst van Socrates. Er zijn maar weinig overblijfselen van de werken van de Pre-Socratische periode, behalve in werken van latere filosofen.
Een bekende filosoof uit de Pre-Socratische filosofie waar nog wel veel over bekend is, is Thales of Miletus. Hij wordt ook wel de allereerste wetenschapper genoemd. Ook behoorde Thales tot ‘De 7 wijzen van Griekenland’. Een groep wijzen die de honderden jaren na hun dood nog steeds een groot effect hebben gehad op de samenleving.
Een andere bekende filosoof uit de oudheid is Pythagoras. Krijg je al traumatiserende flashbacks van je wiskundelessen op de middelbare school? De Stelling van Pythagoras heb je namelijk aan deze man te danken. Kan je je voorstellen, dat zijn kennis 2.500 jaar na zijn dood nog steeds relevant is op school?
Socratische filosofie
Met de Socratische filosofie wordt een periode in de geschiedenis aangeduid waarin Socrates leefde en daar vlak omheen. Socrates leefde van 464 tot 399 voor Christus.
De filosofen uit deze periode zijn ongetwijfeld het meest bekend in de Westerse samenleving. Socrates ontwikkelde een manier van kritisch denken, redeneren en bevragen, wat vandaag de dag nog steeds wordt gebruikt in de vorm van de ‘Socratische bevraging’. De grap is dat Socrates zelf waarschijnlijk nooit een letter heeft opgeschreven. Dat deed zijn leerling Plato, die hem – zo lijkt het – overal volgde.
Plato (428-348 voor Christus)
Hoewel deze periode de Socratische periode heet, is het Plato die de meeste invloed heeft gehad op de wereld. Er zijn hele boeken gevonden en doorgegeven van Plato, waarin hij ethiek, politiek en metafysica beschrijft. Plato werd gevolgd door zijn leerling Aristoteles.
Aristoteles (384-322 voor Christus)
Aristoteles werkte verder aan de fundering die nu de basis vormt van de Westerse filosofie. Hij schreef onder andere over ethiek, esthetica, logica en metafysica. Net zoals Plato dat eerder deed, startte ook Aristoteles met een eigen school, genaamd Aristotelisme of de Peripatetische school.
Hellenistische filosofie
De Hellenistische periode in de filosofie wordt ook wel aangeduid als Post-Aristotelische periode.
In deze periode stond het verspreiden van de Griekse cultuur centraal, voornamelijk naar gebieden die door Alexander de Grote waren veroverd. In plaats van het Griekse gedachtegoed overal in Europa en Azië te laten adopteren, ontstond er een wisselwerking, waarbij ook Griekse filosofen op hun buitenlandse avonturen beïnvloed werden door filosofische ideeën uit Perzië, Egypte en India.
Deze ideeën vormden zich uiteindelijk in vier grote stromingen:
- Stoïcisme
- Scepticisme
- Epicurisme
- Neoplatonisme
Wie kijkt naar de leer van de stoïcijnen en bijvoorbeeld het Boeddhisme, zal snel overlappende elementen vinden, zoals meditatie. Ben je in één van deze filosofieën – Stoïcijns of Boeddhistisch – geïnteresseerd, lees dan vooral over beide stromingen, omdat het een mooie aanvulling op elkaar kan zijn.
Boeddhisme
Het Boeddhisme is zowel een levensfilosofie als een religieuze stroming. Bij het Boeddhisme staan de volgende elementen centraal:
- Loslaten van materiële verlangens
- Ethisch gedrag naar jezelf en anderen
- Ontwikkeling van de ziel
- Bevrijding uit de cirkel van wedergeboorte (reïncarnatie)
Hindoeïsme
Het Boeddhisme en Hindoeïsme zijn sterk met elkaar verweven. Dat komt omdat beide stromingen de Veda’s als leidraad gebruiken, hoewel ze dat op een eigen manier doen. In het Hindoeïsme lag de nadruk eerst vooral op het nastreven van normen, plezier en rijkdom, maar later werd dit – net als in het Boeddhisme – vervangen door de wens om te ontsnappen aan de cirkel van leven en dood. Die cirkel wordt ook wel Samsara genoemd.
Er is een mooie quote in de Maha Upanishad (uit de Veda’s) die laat zien dat in de Oosterse filosofie meer nadruk gelegd wordt op de groep dan het individu:
Alleen kleingeestigen zeggen ‘de ene is een familielid, de andere vreemdeling’.
Voor hen die grootmoedig leven, is de hele wereld een familie.
Middeleeuwse filosofie
Na een donkere periode in de Middeleeuwen, leek de intellectuele mens weer uit de dood zijn opgestaan en begon filosofie weer een aanzienlijke invloed te hebben op de levens van Westerlingen.
In de Middeleeuwen – ook deels te danken aan de verschrikkelijke gebeurtenissen in deze periode – stond het Christendom centraal in de filosofie. Er waren ook oplevingen in Joodse en islamitische filosofie, al groeiden deze stromingen nooit uit tot dominante bewegingen.
In de Middeleeuwen vonden voor het eerst grote ontwikkelingen plaats op het gebied van scholing. De eerste universiteiten met fulltime en professionele wetenschappers werden in deze periode opgericht.
Belangrijke bewegingen tussen de 12e en 16e eeuw
Scholastiek: de leer van logica, metafysica en semantiek. Scholastiek staat bekend als één van de eerste filosofische stromingen die het Christelijke gedachtegoed wilde combineren met oude filosofische inzichten van met name Aristoteles.
Thomism: een stroming ontstaan door Thomas van Aquino, die zich onder andere richtte op het vinden van bewijs van Gods bestaan. Hij geloofde onder andere dat logisch nadenken en het geloof allebei tot de waarheid leiden, omdat ze beiden door God zijn ontworpen en daardoor elkaar niet konden tegenspreken.
Renaissance filosofie
De Renaissance sloeg een brug tussen wat we de Middeleeuwse en de moderne filosofie noemen, door op nieuwe manieren na te denken over het bestaan. De Renaissance liet de Scholastiek en de focus op het leven als route naar het hiernamaals los, om zich meer te richten op de tijdelijkheid van het bestaan op aarde en wat je met die tijd kon doen.
De Renaissance kreeg deze naam omdat het de wedergeboorte markeerde van de klassieke beschavingen en methoden van leren en kritisch denken..
In deze periode waren een aantal grote bekende filosofen van invloed op de samenleving, zoals:
- Desiderius Erasmus (uit Nederland)
- Niccolo Machiavelli
- Sir Thomas More
Moderne filosofie
De Periode van Rede (17e eeuw)
De Periode van Rede wordt vaak genoemd als startschot voor de Moderne filosofie, die omstreeks de 17e eeuw begon.
Ook deze periode kent enkele bekende namen, zoals onder andere:
- René Descartes
- Baruch Spinoza
- Thomas Hobbes
- John Locke
- Gottfried Wilhelm Leibniz
De periode van rede borduurde voort op de ontkoppeling van de Christelijke en theologische filosofie en begon zich steeds meer te richten op moderne stromingen, zoals politieke filosofie of liberalistische filosofie.
Deze periode was het opstapje naar de Verlichting.
De Verlichting (18e eeuw)
De effecten van de Verlichting kunnen samengevat worden als een intellectueel rimpeleffect dat door de hele samenleving trok en de waarden en normen van die samenleving probeerde te vatten en vorm te geven.
Onderwerpen als vrijheid, democratie en bevrijding van bijgelovigheid stonden centraal, samen met ideeën over het bereiken van perfectie, zonder teveel invloed van de kerk.
De Verlichting staat bekend om zijn vele revoluties en kenteringen in de samenleving, die uiteindelijk de basis vormden voor de manier waarop we nu leven.
Bekende namen uit deze periode zijn onder andere:
- Immanuel Kant
- Voltaire
- Jean-Jacques Rousseau
Belangrijke filosofische stromingen
Filosofie kun je op verschillende manieren indelen om het overzichtelijk te houden. Op basis van chronologie, dus op volgorde van tijd, is wat vaak gedaan wordt om het overzichtelijk te houden en te laten zien hoe verschillende stromingen elkaar hebben beïnvloed.
Maar soms is het leuker om de ideeën los van elkaar te onderzoeken en zelf te bedenken wat je ervan vindt.
Hier een beknopt overzicht van enkele belangrijke stromingen in de filosofie:
Ethiek
De ethiek houdt zich bezig met vragen als:
- Hoe moet men zich gedragen? (gedragsethiek)
- Wat is de definitie van ‘iets goeds doen’ (beschrijvende ethiek)
- Wanneer leven we een goed leven? (meta-ethiek)
Logica
Logica binnen filosofie is een stroming of gedachtegoed die vindt dat een goede redenering van een slechte redenering onderscheiden moet kunnen worden. Er worden binnen deze stroming vragen gesteld als:
- Wat is de correcte manier van redeneren/nadenken?
- Hoe ontdekken we fouten in ons redeneren?
- Wanneer is een argument goed?
- Wanneer is ons spreken of schrijven consistent, deugdelijk en volledig?
Metafysica
Metafysica kijkt naar zaken die boven het direct waarneembare gaan. Aristoteles noemde deze manier van denken ook wel de ‘primaire filosofie’, omdat het zich bezighoudt met vragen die gaan over ons bestaan, zoals:
- Bestaat er een God?
- Wat is de definitie van een God?
- Hoe beïnvloedt een onzichtbare geest het zichtbare (en tastbare) lichaam?
- Wat is de objectieve werkelijkheid?
- Bestaat er een wereld buiten onze geest?
Epistemologie
Deze vorm van filosofie gaat over onderwerpen rondom kennis en de verspreiding van die opgedane kennis. Het vraagt zich af wat kennis is en stelt vragen als:
- Wat is de definitie van kennis?
- Op welke manieren kunnen we kennis verkrijgen?
- Welke kennis is nodig om een gerechtvaardigde keuze te maken?
- Wat is de definitie van rechtvaardigheid?
Taalfilosofie
Taalfilosofie is een stroming door zich bevindt op een splitsing tussen logica, filosofie van de geest en epistemologie. Onderzoek naar taal vindt al plaats sinds ca. 1.500 voor Christus, en sindsdien worden vragen gesteld als:
- Wat is de betekenis van taal?
- Hoe verhoudt taal zich tot de echte wereld?
- Is de taal die je spreekt, van invloed op de manier hoe je de wereld ziet en je daarin gedraagt?
Filosofie van de geest
Deze stroming kan je het best vergelijken met de psychologie, onderzoek naar bewustzijn en mentale vragen. Net als in de metafysica probeert de filosofie van de geest antwoord te geven op vraagstukken over de relatie tussen een ontastbare geest en een tastbaar lichaam, maar ook:
- Wat is vrije wil?
- Wat gebeurt er na de dood?
- Wat is identiteit?
- Wat zijn emoties en welk effect hebben ze op onze perceptie?
Politieke filosofie
Politieke filosofie bestond al voordat Socrates over de aarde wandelde, maar de richting van de stroming nam de afgelopen eeuwen meerdere vormen aan. In algemene zin zou je je kunnen zeggen dat politieke filosofie ethisch ingestoken vragen beantwoord als:
- Wat is de rol van een overheid?
- Waarom is een overheid nodig?
- Welke vrijheden mogen worden ingeperkt om de overheid te beschermen en het volk tegen zichzelf te beschermen?
- Mag een overheid omvergeworpen worden, en zo ja, onder welke voorwaarden?
Onderwijsfilosofie
Scholen – met name filosofische scholen – bestaan al meer dan 2.500 jaar. Plato was één van de eerste die een onderwijsinstelling oprichtte en was ook één van de eerste die een uitgesproken mening deelde over de manier hoe kinderen moesten worden opgevoed.
Tegenwoordig zouden we zijn idealen – kinderen van hun ouders onttrekken en opvoeden als voogden van de staat – niet meer accepteren, maar zijn extreme mening over onderwijs laat wel zien dat ook in onze huidige vorm van onderwijs wellicht denkfouten verweven zitten waar we over enkele tientallen of honderden jaren met verontwaardiging naar kijken.
Opleidingsniveau niet altijd relevant?
Een interessant puntje is dat in de Renaissance een scepticus opstond genaamd Michel de Montaigne. Hij betwiste onder andere dat universitair geschoolde filosofen slimmer waren dan ongeschoolde boerenarbeiders.
Vlak voor de start van de verlichting opperde de filosoof John Locke voor een schoolsysteem (of waardesysteem) waarin drie doelen centraal stonden:
- De leer over een gezond lichaam
- Het vormen van een deugdzaam karakter
- Voorbereiding op een passende (vervolg)studie
Esthetiek
De filosofische stroming van esthetiek richt zich op kritische reflectie van cultuur, kunst en natuur. Het richt zich op kunst door middel van een artistiek oordeel, maar het richt zich ook op alledaagse voorwerpen vanuit een esthetisch beoordelingskader.
Voorbeelden van vragen die worden gesteld in de filosofie van esthetiek:
- Wat is de definitie van een kunstwerk?
- Wanneer is een kunstwerk een succes?
- Hoe kunnen twee kunstwerken van compleet andere stijl, toch als even mooi worden beschouwd?
- Kan je een esthetisch beoordelingsvermogen trainen of is het aangeboren?
7 tips als je wilt starten met filosoferen
Er zijn geen vaste regels hoe je filosofisch moet denken of een filosofisch gesprek moet voeren. Het is dan ook niet alleen weggelegd voor de meest intellectuelen van de samenleving, of zij die filosofie studeren of lesgeven.
Iedereen kan een filosofische manier van denken ontwikkelen, waarna een filosofische gespreksvoering een kleine stap is.
Een aantal tips om van start te gaan
#1 Vertraag de sneltrein in je hoofd
We leven in een ontzettend snelle maatschappij en die sneltreinvaart vind je ook terug in je eigen hoofd. Daardoor jongleer je met gedachten alsof je in het circus werkt en is multi-tasken de norm, in zowel denken als doen.
Iedere dag komen dan alleen de noodzakelijke gedachten aan bod, die je je volledige aandacht moet geven omdat ze invloed hebben op de huidige situatie in je dagelijks leven.
Daardoor kom je nooit toe aan gedachten die net onder de oppervlakte hangen, wachtend om verkend te worden. Wanneer je eerst tot rust komt, bijvoorbeeld door meditatie te doen, ben je in staat om je focus te richten op dieper liggende gedachten.
#2 Waardeer je tijd meer
Zoals de oude filosoof Seneca al zei: ‘Ik begrijp niet hoe mensen zo beschermend zijn over hun bezittingen zoals huizen en geld, terwijl ze hun meest waardevolle bezit – tijd – vrijwillig verkwanselen.’ We hebben in onze drukke levens bijna geen tijd meer.
Elk vrij moment wordt opgevuld met werk, hobby’s, bezoekjes aan vrienden of familie en de verplichte dagelijkse of wekelijkse huishoudelijke taken. Wanneer je meer tijd neemt om na te denken, heb je meer tijd om tot de kern van een gedachte te komen.
#3 Voorkom polariserende gedachten
Of het nou over politiek, onderwijs of religieuze stromingen gaat, de gemoederen lopen vaak al snel op. Wanneer je een filosofische gedachte wilt opwekken, probeer de wereld dan niet in zwart-wit te zien maar in grijstinten. Daardoor kun je veel sneller zien waar jouw mening stopt en die van de ander begint. En vanaf die plek kun je misschien eens nadenken over dingen die overeenkomen in plaats van alleen verschillen.
#4 Verander alles in een vraag
Een interessante manier om te filosoferen is om definities die vast lijken te staan, toch te bevragen. Een goed voorbeeld dat bij veel mensen op emotioneel vlak veel losmaakt is het woord ‘vreemdgaan’.
Vraag aan 100 mensen of ze vreemdgaan goedkeuren of afkeuren en je ontvangt waarschijnlijk bijna 100 keer hetzelfde antwoord: ‘afkeuren’.
Vraag je deze 100 mensen vervolgens afzonderlijk wat de definitie van vreemdgaan is en je krijgt 100 keer een ander antwoord.
Want wat is vreemdgaan eigenlijk? Een emotionele verbinding met een ander dan je partner of een seksuele verbinding?
Is iemands hand vasthouden of met iemand dansen vreemdgaan, of moet je partner tussen de lakens zijn beland voor je de definitie hanteert?
Daaruit volgen misschien wel de meest interessante vragen over zo’n emotioneel onderwerp:
- Hebben mijn partner en ik eigenlijk wel dezelfde definitie van vreemdgaan?
- Houdt loyaliteit op als vreemdgaan begint, of is er een grijs gebied?
- Is vreemdgaan ook slecht als het wordt gebruikt als wraakactie voor een vreemdgaande partner?
En zo zijn er nog tientallen onderwerpen waarover je urenlang kunt discussiëren om tot een antwoord te komen.
#4 Word kritisch op argumenten (ook die van jezelf)
Het idee van filosofie is dat je tot een waarheid komt. Een punt waarvan je zegt: ja, op basis van de huidige kennis denken we dat dit klopt. Zelfs als het tegen je eigen mening in gaat.
Om dat punt te bereiken moet je argumenten kunnen ontleden. Je moet ze kunnen bevragen om erachter te komen waarom dit argument bestaat en of het klopt.
De confirmation bias is bijvoorbeeld een mooi voorbeeld waar veel mensen last van hebben: het zoeken naar bewijsmateriaal dat je eigen aanname bevestigt.
Een mooi startpunt is door ‘vanzelfsprekend’ als woord direct de prullenbak in te gooien en alleen te kijken naar de inhoud van een argument.
#5 Accepteer dat je niks (zeker) weet
Socrates werd door het Orakel van Athene benoemd tot ‘wijste man van Athene’. Waarom? Omdat Socrates zei dat hij van niks zeker was. Socrates was de meester in het zogenaamde niet-weten.
Op een dag zocht Socrates een belangrijk man waarvan hij dacht dat hij nog wijzer zou zijn dan hemzelf. Toen deze man sprak met aannames die Socrates snel onderuit kon halen, besloot hij uiteindelijk: ‘Ik ben inderdaad de wijste man van Athene, omdat ik accepteer dat ik niks zeker weet.’
Deze vorm van nederigheid over je intellect zorgt ervoor dat je heel anders een gedachtestroom of gesprek ingaat.
Het zou namelijk zomaar kunnen zijn dat de persoon aan de andere kant van de tafel meer weet dan jij en dat de aannames waarvan je denkt dat ze waar zijn, zomaar eens onwaar zouden kunnen zijn.
#6 Vermoord je beste ideeën
‘Houd een pistool tegen het hoofd van je beste idee en probeer het hele magazijn te legen. Pas als het idee daarna nog leeft, is het een goed idee.’
De filosoof Christian Madsbjerg gelooft dat op deze manier voorkomen wordt dat je verliefd wordt op je eigen ideeën en overtuigingen en de fouten er niet meer in ziet. De filosoof wordt onder andere ingehuurd door Fortune 500 bedrijven om te kijken naar hun nieuwe ideeën.
Je kunt het zelf ook proberen door eerst je eigen idee volledig overhoop te schieten met tegenargumenten. Komt het idee daar betrekkelijk ongeschonden doorheen, dan weet je zeker dat je niet op een roze wolk zit.
Als je dit proces toepast, ben je daarna ook beter in het zien van fouten in de ideeën van anderen.
#7 Filosofie heeft geen eindpunt, alleen tussenstops
Het is belangrijk om te beseffen dat filosofie geen eindbestemming heeft. Er is geen ultieme definitie van vrijheid, cultuur, kunst of een ‘goed leven’, omdat die definities worden vormgegeven door de tijdsgeest, veranderingen in de maatschappij en andere externe invloeden.
Wanneer je filosofie bedrijft, werk je dus alleen toe naar een tussenstop. Een punt waarvan je denkt: ‘ja, dit zou op dit moment wel eens de waarheid kunnen zijn’.
Dit is een mooie manier om te beseffen dat wijsheid niet vaststaat. Het is iets wat meegroeit met de tijd, waardoor je ook weer kunt filosoferen over de definitie van wijsheid.
Waar en met wie kan ik filosoferen?
Filosoferen kan je met iedereen doen die daarin geïnteresseerd is. Het is leuk om eens een paar filosofische vragen op te gooien als je met je vrienden of familie bent, zeker als je dit soort onderwerpen normaal gesproken nooit de revue laat passeren als je samenkomt.
Wil je graag met anderen filosoferen? Hier een aantal plekken waar je terechtkunt.
Reddit forum voor filosofie (17 miljoen leden)
Quora topic voor filosofie (30 miljoen volgers)
Quora topic voor ethiek (4 miljoen volgers)
Veel plezier met filosoferen
Martijn
